به گزارش اگری پرس، شهرستان شاهرود در سال های اخیر با مشکلات عدیده ای پیرامون کشاورزی اعم از محصولات باغی و بهره برداران زراعت روبرو است که مهم ترین آنها افت آبهای زیر زمینی و منابع آبی به شمار می آیند که برای برون رفت از آنها تغییر الگوی کشت و آبیاری نوین همواره مطرح می شود.

در این بین اما تغییر الگوی کشت نیز مانند هر پدیده ای علاوه بر مزایا با چالش هایی نیز روبرو است که از جمله آنها می توان فراگیر نبودن و هزینه بردار بودن برای کشاورزان را نام برد همچنین برخی بر این عقیده اند که شرایط لازم برای تغییر الگوی کشت مانند بازار فروش تک محصولی و عدم توانایی در صادرات محصولات کشاورزی هنوز فراهم نیست.

تغییر الگوی کشت مانند تغییر سیستم های آبیاری به نوبه خود امری در خور توجه است اما در صورت عدم مهیا بودن شرایط می تواند بر مشکلات بهره برداران بخش کشاورزی بیافزاید اما در سفر اخیر هیئت دولت به استان سمنان خوشبختانه اعتبارات نسبتا مناسبی برای این امر در نظر گرفته شد که در این بین برای تعیین تکلیف سهم شهرستان ها یا استان از این اعتبارات باید کمی صبر کرد.

برای بررسی شرایط تغییر الگوی کشت در شهرستان شاهرود با توجه به خشکسالی ۱۶ سال اخیر با محمد حسین خنکال دبیر اجرایی خانه کشاورز استان سمنان به گفتگو نشسته ایم.

*در آغاز برایمان از تغییر الگوی کشت، ضرورت و شرایط آن در شاهرود و استان سمنان بگوئید که چرا تا کنون در این باره موفق نبوده ایم؟

در بدو شروع باید گفت تغییر الگوی کشت به نوبه خود امری بسیار خوب است اما باید همه موارد آن سنجیده شود برخی محصولات کم آب مانند زرشک از سوی مسئولان به کشاورزان توصیه می شود اما صرف بیان آن تا اجرا در عمل بسیار متفاوت است امروز یکی از مشکلات کمبود نیروی کار است به طور مثال کشت زعفران نیازمند فعالیت بدنی سنگین پیش از طلوع افتاب است که در بین نیروهای کار حاضر در استان کمتر جوانی پیدا می شود که بتواند در این باره فعالیت کند و یا خانواده او راضی به کار بدنی وی در آفتاب مرداد ماه آن هم در زمینی چند هکتاری هستند.

بسیاری از نیروی کار زراعت و باغداری استان سمنان مسن و غالبا ساکن روستاها هستند که با خروج نیروی کار از این عرصه، آینده کشاورزی استان نامشخص است از سوی دیگر نیروی جوانی که در مجموعه هایی مانند جهاد کشاورزی مشغول به کار می شوند در ترویج و آموزش ماهر هستند اما در عرصه کار سخت افزاری بازده خوبی ندارند امروز تغییر الگوی کشت نیازمند توسعه همه جانبه است که در آن، تولید، نگهداری، عرضه، انبار، حمل و نقل، کارگر، صادرات، فروش و … لحاظ شود وگرنه بیان آن توسط مسئولان آن هم پشت میز بسیار آسان است مدیران باید در زمان تصمیم گیری برای کشاورزان کولرهای خود را در جلسات شیک و منظم خاموش کنند.

*درسال های اخیر روند باغی شدن مزارع به چشم می خورد این امر چگونه ارزیابی می کنید؟

در سه سال گذشته سیر مشهودی در راستای تبدیل زمین های زراعی به باغات در استان سمنان مشاهده می شود که این تغییر الگوی کشت است اما ما معتقدیم این تغییر از سر میل نبوده برای مثال سیب زمینی کاری که با افت شدید قیمت روبرو است و نمی تواند هزینه های تولید را بدهد مجبور به تغییر الگوی کشت به محصولات سر درختی است.

از سوی دیگر، زردآلوی فروخته شده در سال گذشته به میزان هشت هزار تومان در هر کیلوگرم، امروز دو هزار تومان از باغدار خریداری می شود این امر ناشی از آن است که همیشه توسعه تولید و افزایش واحد سطح در دستور کار بوده اما فکری برای صنایع تبدیلی، فروش، صادرات و معاش کشاورز نشده است پس تغییر الگوی کشت بدون برنامه ریزی گرفتاری کشاورزان را افزایش می دهد و از این منظر سیر تبدیل شدن اراضی به باغ چالش برانگیز است.

همچنین باغ مانند اراضی کشاورزی نیست که بتوان هر سال نوع کشت را تغییر داد برای به بار نشستن باغات می بایست چند سالی صبر کرد و اگر مسئولان پس از چند سال از کشاورز تغییر الگوی کشت داده حمایت نکنند، با بحرانی جدی روبرو هستیم.

*ارتباط این مقوله مهم به کشاورزی سنتی کنونی را چگونه می دانید؟

ابتدا باید بگویم این تصور که آب در بخش کشاورزی هدر می رود اشتباه است چرا که کشاورز قدر یک مشت آب کشاورزی را نیز می داند و مدام برای هدر نرفتن آب تلاش می کند اما تنها میزان هدر رفت آب اینجا ملاک نیست زمانی که بدون کارشناسی به تغییر الگوی کشت بیاندیشیم نتیجه آن می شود که ذرت علوفه ای به دلیل عدم توانایی در صادرات و برنامه ریزی صحیح توسط مسئولان در سال ۹۳ به ازای هر کیلوگرم ۳۰۰ تومان فروخته شد حال آنکه در سال گذشته این رقم به ۸۰ تومن در هر کیلوگرم کاهش یافت.

همچنین اگر هزینه کاشت و برداشت ذرت علوفه ای در هر هکتار را ۷۰۰هزار تومان محاسبه کنیم و هزینه های مربوط به ادوات کشاورزی و کارگر را بر روی آن اعمال کنیم کشاورز نه تنها متضرر نمی شود بلکه درباره معاش خود با مشکل روبرو است چرا که تغییر الگوی کشت به افزایش تولید منجر شده لذا زمانی که تدبیر برای آن نباشد به چالش بدل می شود.

*پس باید چه کرد؟ جهاد کشاورزی برای تغییر فرهنگ کشت کشاورزان سنتی چه کرده است؟

امروز باید کشاورز را با روش های علمی و نوین توجیه کرد، این قشر مردمی سخت کوش و قانع هستند که به راحتی می توان آنها را هدایت کرد اما موانعی نیز در این راه وجود دارد، برای مثال کسی که هزینه های منابع آبی را می پردازد و می تواند تخمه تولید هندوانه خود را به ازای هر کیلوگرم ۱۰ هزار تومان بفروشد دشوار می تواند بپذیرد که از کشت آن از دست بردارد چرا که در روستای پایین دست آبی برا ی شرب وجود ندارد چرا که او نیز از این راه ارتزاق می کند و در تابستان بازار برای محصولات پر آب او وجود دارد. لذا باید هر روستا و اقلیم با شرایط خاص خود آن منطقه ارزیابی و به کشاورزان آموزش داده شود.

جهاد کشاورزی خوشبختانه در دولت یازدهم اقدامات بسیار خوبی انجام داده که ترویج و تحقیق از جمله آنها است در سال های گذشته مرکز تحقیقات کشاورزی استان سمنان با وجود قرار گرفتن در شاهرود به عنوان قطب کشاورزی استان بخش های ترویج و تحقیق خود را بر روی کشاورزان تعطیل کرده بود اما خوشبختانه در سال های اخیر و با تغییر رویکرد مدیریتی این مجموعه امروزه شاهد فعالیت بخش توسعه و تحقیق این مرکز در تعامل با کشاورزان هستیم.

این تعاملات قطعا ظرفیتی مناسب برای استان محسوب می شود لذا امیدوار به استمرار آن هستیم البته باید گفت جهاد کشاورزی و مرکز تحقیقات به اندازه توان خودشان کار می کنند اما کمبود نیرو و پراکندگی جغرافیایی استان کار کارشناسی را بسیار سخت می کند.

به طور کلی باید گفت مرکز آموزش و تحقیقات کشاورزی تا پیش از این پوسته ای داشت که هیچگاه نفوذ به آن امکان پذیر نبود اما خوشبختانه یافته های علمی به مروجان انتقال پیدا کرده و مروجان آنها را به کشاورزان ارائه می دهد این اتفاق بسیار خوبی است در استان سمنان رخ داده و ما باید قدر بهترین محققان کشوری حاضر در استان را بدانیم چرا که این نیروی متخصص برای ترویج علاوه بر نقاط مختلف کشور به کشورهای خارجی نیز اعزام می شوند  بسیاری از استان ها برای استفاده از ظرفیت تحقیقات کشاورزی هزینه گزاف دعوت از یک کارشناس را به جان می خرند حال آنکه بهترین محققان بخش زراعت، آب و … در استان ما موجود است.

*درباره مکانیزاسیون کشاورزی استان سمنان نیز توضیح دهید.

یکی از طرح هایی که اجرای آن برای کشاورزان اصلا مطلوب نیست طرح مکانیزاسیون است که مشکلات این بخش در سراسر کشور وجود دارد این طرح چند ایراد اصلی دارد که نخستین آن ها عدم نظارت کافی جهاد کشاورزی بر عملکرد شرکت های خدماتی ادوات کشاورزی در استان سمنان است.

امروزه این شرکت ها با استفاده از تسهیلات دولتی اقدام به خرید ادواتی مانند تراکتور و کمباین می کنند حال آنکه