به گزارش خبرنگار اگری پرس، مدت زیادی است که که مردم استان‌های سیستان و بلوچستان، ایلام و خوزستان و کرمانشاه، خراسان جنوبی، طبس و… با پدیده ریزگردها و گردو غبار دست و پنجه نرم می‌کنند و شنیدن خبرهای ناخوش از وضعیت خراب آب و هوا آغشته به ریزگردها برای آنها عادی شده است.

بروز روزهای گرم در فصل بهار نتیجه حضور همین مهمان‌ ناخوانده ای است که ظاهرا مسئولان راهکاری برای حل آن ندارند و باعث شده است که اکثر روزهای سال در راستای حل نشدن پدیده ریزگردها، روزهای ناسالمی برای مردم باشد. برخی کارشناسان محیط زیست بیابان زدایی، بوته کاری، احداث بادشکن و… را از جمله اقدامات مورد نیاز در مقابله با پدیده گرد و غبار و ریزگردها می‌دانند. چرا که معتقدند ریزگردها تعداد زیادی طوفان از جمه طوفان شن را از بیابان‌ها همراه می کند.

برخی علت این مشکلات را ناشی از کم آبی می دانند. به عبارت دیگر از وقتی ابرهای باران‌زا  کمتر میهمان آسمان شده است خشکسالی گسترش و ریزگرد ها بیشتر شده است.

از جمله شهرستان هایی که با مشکلات بی آبی روبرو هستند شهرستان طبس است که در این راستا مجبور به تحمل گرد و خاک در گوشه و گوشه این شهر هستند.

این مشکل که همسایه همیشگی کل استان خراسان جنوبی است باعث شد تا رئیس سازمان حافظت محیط زیست اقدامی کند.

پرویز آرامنش، مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی در این زمینه گفته که ۹۰ تا ۹۵ درصد منشأ ریزگردهای استان داخلی است که دلیل آن تداوم خشکسالی و متعاقب آن تخریب پوشش گیاهی و سست شدن بافت‌های خاک است که باعث می‌شود با اندک وزش باد، گرد و خاک بلند شده و هوا غبارآلود شود.

وی از اجرای طرح جامع مطالعاتی کاهش و کنترل آلودگی هوا برای شهر بیرجند با هزینه ۳۰ میلیون تومان خبر داد و افزود: علی‌رغم اینکه وضعیت جنوب استان در زمینه ریزگردها خیلی بدتر از مرکز استان است، اما چون این طرح برای مرکز استان تعریف شده باید برای بیرجند تهیه شود اما قرار است به‌زودی یک طرح مطالعاتی دیگر هم برای کل استان تهیه شود.

همچنین خندان‌رو، مدیرکل هواشناسی خراسان جنوبی نیز در این باره بیان کرد: طی ۶ ماه نخست سال جاری، طبس با ۴۵ روز، بیشترین روزهای گرد و خاکی را داشته و بیرجند و نهبندان به ترتیب با ۲۷ و ۲۹ روز در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

وی اضافه کرد: آمار روزهای گرد و خاکی در شهرهای خراسان جنوبی نسبت به بلندمدت و ۶ ماهه ابتدایی سال گذشته، افزایش دارد و به همین دلیل لازم است در همه شهرستان‌های استان ایستگاه پایش گرد و غبار راه‌اندازی شود که باتوجه به اولویت‌های برنامه ششم توسعه، قرار است در طبس، نهبندان، بیرجند، فردوس، بشرویه و خور این ایستگاه‌ها ایجاد شود.

در شرایطی که مسئولان بیان می کنند که حل این معضل راهکار دارد گویا تدبیر خانم ابتکار در این زمینه صرفاٌ برگزاری جلسات بی ثمر و پشت سر هم بدون هیچ اقدام عملیاتی است.

 

*نگاهی بر اثرات گرد و غبار بر بخش کشاورزی و منابع طبیعی

علاوه بر اینکه ریزگردها بر روی سلامت جسم و جان مردم اثرات مستقیم دارند بدون شک تأثیراتی را بر روی حوزه کشاورزی خواهند داشت.

گرد و غبار بصورت مستقیم سبب بروز بیماریهای تنفسی در انسان و سایر پستانداران می شود و بطور غیر مستقیم عاملی برای انتقال بیماری  است.

نتايج بررسي‌هاي  برخی از صاحب نظران در این حوزه بر روي نمونه‌هاي زيادي از گرد و غبار موجود در شهر اهواز، احتمال وجود آلودگي‌هاي شيميايي، ميکروبي و راديواکتيوي را تأييد مي‌کند.

بطوريكه بر اساس گزارش های انجام شده، ميزان عناصري مانند اورانيوم، توريم، آرسنيک، سرب، روي، نيکل و کبالت در اين نمونه‌ها کمي بيشتر از ميزان طبيعي آن است. نمونه هاي مورد آزمايش در سه بازه زماني و توسط دستگاه ICP-MS آناليز شده اند.

اثرات گرد و غبار بر روي محصولات زراعي، باغی، گياهان مرتعي، جنگل ها و جوامع خزه و گلسنگ شناخته شده است. با این حال تاکنون تحقيق و بررسي دقيقي (حداقل در ايران) در زمينه اثرات گرد و غبار بر عملکرد گياهان زراعي و باغي صورت نگرفته است.

اما برخی مطالعات حاکی از این است که  گرد و خاك مي تواند در فرآيند فتوسنتز، تنفس و تعرق اثر گذار باشد و گازهاي سمي همراه با گرد و غبار نیز مي توانند از طريق روزنه ها وارد گياه شوند.

اغلب جوامع گياهي تحت تأثير گرد و غبار قرار مي گيرند و ممكن است باعث تغيير در تركيب گياهي شود. غلبه گلسنگ هاي اپي فيت و اسفاگنوم بيشترين تاثير در تركيب گياهي گزارش شده است. در هر حال مطالعات بسيار محدودي در زمينه اكوسيستم هاي طبيعي (مراتع و جنگلها) صورت گرفته است كه توصيه مي شود در اين زمينه تحقيقات جهت دهي شوند.

کارشناسان کشاورزی معتقدند مواد آلاینده و ذرات خاک در هوا بعضاً تا بیست برابر میزان معمول افزایش یافته است و در همین راستا عواملی مانند کاهش انرژی نورانی خورشید بدلیل سایه اندازی ذرات خاک و اختلال در پروسه فتوسنتز ،کاهش شاخص سطح برگ، سرعت رشد گیاه و سرعت جذب خالص در گیاه، بسته شدن روزنه برگ ها و كاهش ميزان فتوسنتز ، اختلال در تنفس، بروز تنش در گياه و در نتيجه افزايش شدت تنفس و مصرف مواد متابوليسمي ،  افزایش و انتقال آفات و بیماریها و بروز انواع بیماریهای گیاهی و زرد شدن تدريجي و ريزش برگها در صورت تداوم پديده گرد و غبار  از جمله اثرات گرد و غبار بر حوزه کشاورزی است.

اما واقعیت این است که اثرات گرد و غبار تنها محدود به يك دوره كوتاه مدت وقوع اين پديده نيست و بسته به شرايط توليد، اقليمي و زمان وقوع، شدت اثرات متغير است.

گاهی وقوع این پدیده در بهار و گاهی در تابستان است که معمولاً‌ در اواخر بهار بروز این پدیده جدی تر می شود.  بنابراين بدون شك ميزان فتوسنتز و توليد را به نحو چشمگيري تحت تأثير قرار می دهد. آبياري باراني با شستن گرد و غبار مي تواند در رفع اختلالات فتوسنتزي تا حدي مؤثر باشد اما در محصولاتي كه به ساير روش ها آبياري مي شوند اثرات گرد و غبار حتي بعد از پايان يافتن اين پديده باقي مانده و ميزان فتوسنتز به دليل حضور گرد و غبار بر روي برگها همچنان در سطح پايين تري نسبت به شرايط عادي قرار دارد.

 

از طرفي ميزان كاهش فتوسنتز درگياهان چندساله مانند درختان ميوه به دليل داشتن سطح برگ قابل ملاحظه در مقايسه با گياهان يكساله بيشتر است. نشستن گرد و غبار بر روي شاخه و برگ درختان علاوه بر كاهش فتوسنتز در سالجاري موجب كاهش ميزان تمايزيابي جوانه هاي رويشي به جوانه هاي زايشي شده و بالطبع موجب كاهش عملكرد در سال بعد نيز مي گردد. بنابراين محدوده زماني اثرات  نامطلوب پديده گرد و غبار  در درختان ميوه  طولاني تر از گياهان يكساله است.

اما مسئله مهم اینجاست که تاكنون محاسبه دقيق درصد خسارات وارده ناشي از گرد و غبار به محصولات كشاورزي در قالب طرحهاي تحقيقاتي صورت نگرفته است ، بر اساس مشاهدات مزرعه‌ اي ميزان خسارت اين آلاينده ها در شرايط فعلي بر روي گياهان زراعي يكساله بين ۱۵ تا ۲۰ درصد و بر روي درختان ميوه  است.

در خصوص بيماريهای گياهی و تاثير پديده گرد و غبار بر عوامل زنده بيماري‌زا و پاتوژن از جمله قارچها، باکتريها، نماتدها، ويروسها و مايکوپلاسم‌ها اطلاعات و مشاهدات مستندی موجود نمي باشد و نياز به بررسي‌های دقيق و زمانبر است .

 

*بی تفاوتی ابتکار به تنفس مردم

 

اما به راستی وظیفه مسئولان در این راستا چیست و تا کنون چه اقداماتی در این زمینه صورت گرفته است.

یکی از وظایف سازمان حفاظت محیط زیست رسیدگی به مسائلی است که محیط زیست را با آن درگیر است. نکته مهم و اصلی اینجاست که رئیس سازمان محیط زیست هیچ گاه مسئولیت ریزگردها را نمی پذیرد. شاهد کلاممان این است که چندی قبل رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با بیان اینکه هیچ مسئولی نمی‌تواند به مردم قول دهد که مشکل گرد و غبار در چند سال آینده حل می‌شود، گفت: مردم باید با مشکل ریزگردها کنار بیایند.

معاون رئیس جمهور با بیان اینکه خیلی از شهرهای مرزی ما و حتی شهر تهران با پدیده گرد و غبار درگیرند، گفت: باید با همکاری منطقه‌ای و سازمان‌های بین‌المللی از پدید آمدن گرد و غبار پیشگیری کنیم و این در صورتی است که فرسایش بادی خاک و الگوی غلط مصرف در کشور خودمان نیز باعث استمرار این پدیده شده است.

خلاصه اینکه ریزگردهایی که نفس شهرهای جنوبی کشور را تنگ کرده باعث شده تا نام سازمان محیط زیست لقلقه زبان همگان شود. البته انتقادها باعث نشده تا ابتکار راهکاری برای حل این معضل بیابد بلکه همواره در عرصه های مختلف، ابتکار، رئیس سازمان محیط زیست مقصر را دیگران می داند.

وی چندی قبل مقصر را داعش دانست و در اینستاگرام خود از مردم خواست که برای نابودی داعش دعا کنند تا بشود کمکی به برطرف کردن پدیده ریزگردها کرد. یا در تلویزیون به بهانه شانه خالی کردن در قبال این مسئولیت گفت: جنگ و ناامنی در عراق از علل ایجاد کانون‌های ریزگردها است و متأسفانه شرایط ناپایدار دولت عراق، حمله تکفیری‌ها و داعش فرصت اجرای توافق‌نامه‌ها برای مدیریت پدیده گرد و غبار را گرفت.

جالب ماجرا اینجاست که سازمان محیط زیست طی سه سال گذشته راهکار عاجلی جز بیرون رفتن از حوزه آلودگی، خارج نشدن از منازل و استفاده از ماسک برای حل معضل ریزگردها نداشته است.

ابتکار اخیراً در مورد اقدامات سازمان محیط زیست در سه سال گذشته گفته است: دولت یازدهم، هم در سطح داخلی و هم بین‌المللی تلاش کرده که از جمله نتایج آن صدور قطعنامه مقابله با گرد و غبار در مجمع عمومی ملل متحد و تکلیف دبیر کل برای تهیه گزارش از وضعیت جهان و نیز قطعنامه وزیران محیط زیست جهان در ماه گذشته برای تنظیم اقدامات و ایجاد ساز و کار مالی برای مقابله با این پدیده شده و مجدداً تأکید می‌کنم که هر دوی این موارد مشخصاً با پیگیری‌های ایران صورت گرفته است.

برخی سخنان ابتکار را اینگونه معنا می‌کنند که بعد از سه سال وزارت خارجه به‌طور عملیاتی بایستی برای رفع معضل ریزگردها با کشورهای منطقه به‌ویژه عراق که ارتباط خوبی نیز با کشورمان دارد وارد مذاکره و عملیات مقابله با ریزگردها شود.

کارشناسانی مثل پرویز کردوانی، کویر شناس برجسته کشورمان راه‌حل نهایی مقابله با پدیده ریزگردها را نه رسیدگی به تالاب‌ها و نه مالچ‌پاشی و حتی پوشش گیاهی که بسیار زمان‌بر است قلمداد کرده، بلکه ریگ پاشی در کانون‌های خیزش ریزگردها را راه‌حل نهایی می‌داند که هم ارزان‌تر از ماچ‌پاشی است و هم از طبیعت است و به گفته وی اثرات بیشتری دارد.

خلاصه کلام اینکه منظور ابتکار از این اظهارات به این معنی است که  ماموریت محیط زیست برای حل معضل ریزگردها به پایان رسیده است و تنها چشم امید به وزارت امور خارجه است که باید دیدآقای ظریف و همکارانشان برای حل معضل ریزدگردها در سال پایانی دولت چه می کنند.

به عبارت دیگر عملکرد نامطلوب دولت یازدهم در حوزه محیط زیست مسئله مهمی است که نیازمند توجه دولتمردان است. هر روز اخبار نگران کننده در حوزه محیط زیست شنیده می شود اما از آنجایی که معصومه ابتکار بیشتر به یک چهره سیاسی شبیه شده  است تا یک مسئول مدافع محیط زیست! هر بار برای اعتراض به کشتن یا آزار حیوانی به این استان و آن استان سفر می کند.

این مسئول حاضر نیست در شرایطی که گرد و غبار و ریزگردها می تواند ضربه ای مهلک به سلامت جسم مردم، کشاورزی و اقتصاد بزند اقدامی کند و هر بار به بهانه های مختلف از پذیرش مسئولیت برای حل معضل گرد و غبار شانه خالی می کند و زمانی که استانی با گرد و خاک مواجه می شودبه آن استان  سفر کند و با افتخار می گوید که رفتن ما به شهرهای آلوده مشکلی را حل نمی کند.

ادامه روند گرد و غبار در استان های مختلف کشور و پاس کاری سازمان محیط زیست با دیگر سازمان ها برای حل این معضل بیانگر این است که بی تدبیری این سازمان در  دولت یازدهم تمامی ندارد و تا زمانی که این سازمان اسیر فعالیت های سیاسی دولتی ها باشد، مشکلات مردم ادامه خواهد داشت.

 

پایان/