به گزارش خبرنگار اگری پرس، «۹۲ درصد آب ایران در کشاورزی مصرف می شود» این جمله ای است که بارها از دهان مسئولان وزارت نیرو شنیده شده و این مسئولان، محور اصلی برنامه ریزی برای تحقق ارتقای بهره وری مصرف آب در ایران را بخش کشاورزی می دانند. البته نسبت به اینکه بخش کشاورزی بیشترین سهم از مصرف آب ایران را به خود اختصاص داده است، همگان اتفاق نظر دارند؛ اما سهم ۹۲ درصدی هیچگاه از سوی مسئولان وزارت جهاد کشاورزی تأیید نشده است.

«علی مراد اکبری» معاون آب و خاک وزیر جهاد کشاورزی یکی از مسئولانی است که به هیچ وجه سهم ۹۲ درصدی بخش کشاورزی در مصرف آب را قبول ندارد. این مقام مسئول در این خصوص معقتد است: “جالب است که سال‌ها وزارت نیرو سهم آب مصرفی در بخش کشاورزی را حدود ۹۰ میلیارد مترمکعب اعلام می‌کند. در حالی که براساس اعلام این وزارتخانه بارش باران ۱۸ درصد و میزان روان‌آب‌ها ۴۹ درصد طی سال‌های اخیر کاهش یافته است اما سهم آب مصرفی در بخش کشاورزی تغییری نمی‌کند. ”

معاون آب و خاک وزیر جهاد کشاورزی می افزاید: “براساس اطلاعات اعلام شده از سوی وزارت نیرو طی سال‌های گذشته درجه حرارت نیز بیش از یک درجه افزایش یافته اما سهم بخش کشاورزی از آب مصرفی کاهش پیدا نکرده است در حالی که افزایش هر درجه حرارت دما باعث کاهش بیش از ۳۰ میلیارد مترمکعب آب در کشور می‌شود. ”

به گفته اکبری، علی‌رغم اعلام وزارت نیرو، سهم بخش کشاورزی از آب مصرفی کشور کمتر از ۶۰ درصد است و بسیاری از مدیران وزارت نیرو بر این عقیده هستند، چرا که در کشور مشکل کم‌آبیاری وجود دارد که ۲۵ درصد از عرصه‌های کشاورزی و تولیدات این بخش را شامل می‌شود و این مشکل در برخی باغات مانند پسته‌های کرمان تا ۵۰ درصد افزایش یافته است.

«مجتبی فالوج» معاون مؤسسه پژوهش‌های برنامه‌ریزی و اقتصاد کشاورزی نیز در این خصوص می گوید: ” مسئولان آبی کشور تبخیر و تعریق و هدر رفت آب را جزو مصرف کشاورزی لحاظ می‌کنند که این درست نیست؛ زمانی کشاورزی سهم خود را در مصرف آب قبول خواهد کرد که تمام ارقام از روی کنتورها ثبت شده باشد و این موضوع نیازمند یک سازمان محاسب است.”

معاون مؤسسه پژوهش‌های برنامه‌ریزی و اقتصاد کشاورزی با بیان اینکه “آمار اعلامی از سوی مرکز پژوهش‌ها و دست اندرکاران کشاورزی تأکید بر این دارد که میزان مصرف کشاورزی ۹۲ درصد مصرف کل کشور نیست”، تصریح کرد: “من فکر می‌کنم حتی میزان مصرف کشاورزی چیزی حدود ۶۴ درصد باشد.”

*۹۲ درصد از آب در بخش کشاورزی است

از سوی دیگر مسئولان وزارت نیرو بر صحت آمار اعلامی از سوی این وزارتخانه تأکید دارند. «رحیم میدانی» معاون وزیر نیرو در امور آب و آبفا در روزهای اخیر نسبت به زیرسوال بردن آمار وزارت نیرو از سوی برخی از مسئولان وزارت جهاد کشاورزی واکنش نشان داد. این مقام مسئول با تأکید بر اینکه “درست نیست یک نهاد دولتی آمار نهاد دیگری را زیر سوال ببرد”، گفت: “وزارت نیرو با روش های بسیار دقیق و کارشناسی شده سهم هر بخش از مصرف آب را مشخص کرده و اعلام می دارد که بر اساس همین سنجش ها، در حال حاضر ۲ درصد از مصرف آب کشور در بخش شرب، ۶ درصد در بخش صنعت و ۹۲ درصد در بخش کشاورزی مصرف می شود.”

معاون وزیر نیرو در امور آب و آبفا تنها مرجع رسمی و صلاحیت دار تعیین و اعلام سهم هر بخش از مصرف آب کشور را وزارت نیرو اعلام کرد و گفت: “اینکه برخی میگویند ۶۰ درصد از آب کشور را بخش کشاورزی مصرف میکند بگویند ۴۰  درصد دیگر چه می شود؟ مگر می شود مصرف صنعت و شرب ۴۰ درصد باشد؟ در کشورهای پیشرفته تر از ایران مصرف کشاورزی را به ۷۰ درصد رسانده اند چطور در ایران ۶۰ درصد است؟”

این مقام مسئول با انتقاد از زیرسوال بردن آمار وزارت نیرو، خاطرنشان کرد: “کسی میتواند آمار مصرف آب را زیر سوال ببرد که ابزاری مشابه وزارت نیرو را در اختیار داشته باشد؛ این وزارت نیرو است که با ابزار مناسب و گسترده ای که در این بخش دارد می تواند این آمار را استحصال و اعلام کند.”

در حالی مسئولان دولت در دو وزارتخانه جهاد کشاورزی و نیرو روی مباحث پایه و ابتدایی چون سهم بخش کشاورزی از مصرف آب کشور اختلاف نظر دارند که موضوع مهم افزایش بهره وری در بخش آب کشاورزی به همین آمار ابتدایی گره خورده است.

*جلسات بی نتیجه شورای عالی آب

وقتی مسئولان وزارت جهادکشاورزی با وجود زمین هایی که به شیوه غرق‌آبی آبیاری می شوند، سهم مصرف آب در این بخش را فقط ۶۰ درصد از منابع آب تجدیدشونده کشور می دانند، مسلما خود را نسبت به ۳۲ درصد دیگر که با رقم اعلامی وزارت نیرو اختلاف دارد، مسئول نمی دانند و برعکس، مسئولان وزارت نیرو اعمال بهره وری و کاهش مصرف در بخش کشاورزی را بر اساس سهم ۹۲ درصدی این بخش از مصرف آب کشور اندازه گیری می کنند.

با وجود اینکه دولت یازدهم اقدام به برگزاری منظم تر جلسات شورای عالی آب نسبت به گذشته کرده و همواره این شعار را در سخنرانی های مسئولان دولتی شنیده ایم که رسیدگی به موضوع آب با توجه به بحران آبی کشور از اولویت های دولت است، نه شورای عالی آب توانسته اجماع نظر را در مسائل آبی کشور محقق کند و نه دولت در طول ۳ سال و نیم فعالیت خود، توانست در بخش کشاورزی و رابطه این بخش با مصرف آب، الگوی مشخصی از ارتقای بهره وری را تدوین کرده و به اجرا درآورد.

به گفته «علی مراد اکبری» معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی، در چرخه تولید ۱۸ میلیون هکتار سطح زیر کشت داریم که ۷٫۸ میلیون هکتار آبی و باقی آن دیم است و از این مقدار ۱٫۵ میلیون هکتار مجهز به سیستم های نوین آبیاری است و سالانه برای تولید در ۴۰۰ هزار هکتار، توسعه روشهای نوین آبیاری در برنامه ۱۰ ساله پیش بینی شده است.

به گزارش اگری پرس، از مجموع ۱٫۵ میلیون هکتار زمین کشاورزی مجهز به سیستم های آبیاری در حال حاضر حدود ۵۵ درصد مجهز به آبیاری قطره ای و حدود ۴۵ درصد مجهز به ابیاری بارانی است. اما مقایسه تجهیز تأسیسات آبیاری در این ۱٫۵ میلیون هکتار نسبت به ۶٫۳ میلیون هکتار زمین های آبی که هنوز به روش های سنتی آبیاری می شوند، نشان دهنده کار عظیم باقی مانده در این بخش برای تحقق ارتقای بهره وری آب در بخش کشاورزی است و سالی ۴۰۰ هزار هکتار، با توجه به شرایط کشور که میزان منابع تجدید شونده آب از ۱۳۰ میلیارد مترمکعب در سال در چند دهه اخیر به حدود ۹۶ میلیارد مترمکعب رسیده، رقم ناچیزی برای توسعه روش های نوین آبیاری است.

*اختلاف نظر آماری وزارت کشاورزی و نیرو

اختلاف نظر مسئولان دو وزارتخانه جهاد کشاورزی و نیرو فقط در مسئله میزان مصرف آب در بخش کشاورزی نیست بلکه در خصوص راندمان آبیاری در کشاورزی نیز نظارت متفاوتی ندارند. «حمید چیت چیان» وزیر نیروی ایران راندمان مصرف آب در بخش کشاورزی ایران را حدود ۳۳ درصد می داند. این عضو کابینه دولت خاطرنشان کرد: “با وجود اینکه بیش از ۹۰ درصد مصرف آب کشور در بخش کشاورزی است اما راندمان مصرف در این بخش آن‌طور که باید افزایش نیافته و در حال حاضر حدود۳۳  درصد است که این رقم نشان می‌دهد با وجود اقدامات انجام شده در این بخش، هنوز باید کارهای بیشتری صورت بگیرد و با توجه به وضعیت منابع آبی سطحی و زیرزمینی کشور، ملزم به تسریع در تحقق بهره‌وری بهینه آب در بخش کشاورزی هستیم.”

مسئولان وزارت جهاد کشاورزی این رقم اعلامی وزارت نیرو را نیز قبول ندارند و به عنوان نمونه، «علی مراد اکبری» معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی در این خصوص می گوید: “راندمان آبیاری در کشورهای توسعه نیافته حدود ۳۰ درصد و کشورهای در حال توسعه ۴۰ -۴۵ درصد ، در کشورهای پیشرفته ۶۰ درصد است ما در ردیف کشورهای در حال توسعه هستیم و۴۵  درصد راندمان آبیاری در ایران است.”

در حالی مسئولان وزارت نیرو و جهادکشاورزی بر روی آمار پایه و مباحث اینچنینی اختلاف نظر دارند و به جمع بندی نمی رسند که نه الگوی کشت مشخصی برای نقاط مختلف کشور از سوی وزارت جهاد کشاورزی تهیه و ابلاغ می شود و نه سند جامع تأمین و مصرف آب از سوی وزارت نیرو تدوین و ابلاغ می شود و شورای عالی آب نیز به عنوان نهاد بالایی این دستگاههای اجرایی تا امروز در هماهنگی این دو نهاد برای برنامه ریزی مشترک در زمینه ارتقای بهره وری آب در بخش کشاورزی ناموفق بوده است.

به نظر می رسد تحقق هدف ارتقای بهره وری مصرف آب در بخش کشاورزی در سایه اختلاف نظر مسئولان دو وزارتخانه جهاد کشاورزی و نیرو، از نبود تسهیلات کافی، عدم راهبری مناسب و کُندی اجرای برنامه ها در این بخش رنج می برد.

پایان/