به گزارش خبرنگار اگری پرس، توسعه کشاورزی بیش از آنکه یک فعالیت اقتصادی باشد، به منظور خودکفایی استراتژیک در تأمین مواد غذایی مورد توجه تمامی کشورهاست. حتی کشورهایی چون ژاپن که خاک مناسبی برای توسعه کشاورزی ندارند با کشت گلخانه ای و آزمایشگاهی و حتی با واردات خاک، به دنبال توسعه صنعت کشاورزی خود هستند.

کشور ما خاک مناسب بسیاری برای توسعه کشاورزی دارد و با وجود اینکه در کشوری خشک و نیمه خشک قرار داریم که کمبود آب، بر روی حاصلخیز نبودن خاک در بسیاری از مناطق کشور تأثیر گذاشته، حدود یک سوم پهنه ایران از نظر دسترسی به خاک مناسب، قابلیت توسعه کشاورزی دارد.

از سالهای بسیار دور تا دهه های اخیر، در کنار دسترسی به منابع خاک مناسب برای کشت و زرع، دسترسی مطلوب به منابع آبی نیز در استانهایی که در یک سوم قابل کشت پهنه ایران قرار داشتند، موجب شده بود تا کشاورزی ایران با تأمین محلی نیازها، به صورت سنتی یکی از انواع کشاورزی های کارآمد جهان باشد.

اگرچه بخشی از آب های مورد نیاز کشاورزی از سالهای دور، با استفاده از حفر چاهها و تأمین آب از قنوات صورت می گرفت اما در آن زمان، دست درازی ما به منابع زیرزمینی آب، کمتر از مقداری بود که با بارش های سالانه جبران می شد. به عبارتی ما هنوز به منابع استاتیک زیرزمینی دست درازی نکرده بودیم و فقط برای توسعه کشاورزی از منابع دینامیک و قابل تجدید زیرزمینی آب بهره می گرفتیم.

در دو دهه اخیر، در پی کاهش دسترسی به منابع آب سطحی از یک سو و توسعه کشاورزی بدون سنجش نیازهای اولیه ای همچون آبِ در دسترس از سوی دیگر، و همچنین ادامه کشت سنتی به ویژه روش های غرق‌آبی، برداشت بی رویه از منابع تجدیدپذیر زیرزمینی و همچنین دست درازی به منابع غیر قابل تجدید آب های زیرزمینی با حفاری چاههای عمیق در نقاط مختلف کشور آغاز شد.

چاههای مجازی که بیش از پروانه اقدام به برداشت آب کردند و چاههای غیرمجاز متعددی که به صورت های نیمه عمیق و عمیق حفر شد و زمین های بایر را به زیرکشت آورد، موجب شد تا با فاجعه ای در کاهش سطح آبهای زیرزمینی مواجه شویم که در ایران بی سابقه بود.

از سوی دیگر، از ۱۷ سال پیش تاکنون، پهنه ایران تحت تأثیر تغییرات اقلیم و خشکسالی پیوسته است که این مسئله با کاهش میزان بارندگی های سالانه به زیر آمار متوسط درازمدت کشور (۲۵۰ میلیمتر در سال) نمود پیدا کرده است. کاهش بارش ها و افزایش دمای هوا که سوغات تغییرات اقلیم برای ایران است، در کنار برداشت های بی رویه و غیرمجاز از منابع زیرزمینی آب موجب شده تا کشور در بحران آبی قرار گیرد.

بحران امروز آبی کشور که به دلیل سهم ۹۰ درصدی کشاورزی در مصرف آب، باید ریشه آنرا در نبود بهره وری در کشاورزی دنبال کرد؛ شهرها و روستاهای متعددی در نقاط مختلف کشور را که پیش از این رونق کشت و زرع در آنها زبانزد بود، با تنش های کمبود آب مواجه کرده است و این مسئله موجب شده تا امروزه، مانع اصلی توسعه کشاورزی ایران، کمبود آب باشد.

«جاسم جادری» استاندار هرمزگان در روزهای اخیر در سیزدهمین جلسه ستاد راهبری و مدیریت اقتصاد مقاومتی استان هرمزگان از مشکل کشاورزی این استان در دسترسی کافی به آب خبر داد و گفت: “مهمترین بحث در این استان مشکل کمبود آب در بخش شرب و کشاورزی است که این مشکل در شرایطی است که ظرفیت های خوبی در بخش آب داریم.”

«ابولفضل خلیل پور» رئیس جهاد کشاورزی شهرستان ری نیز اخیراً از تهدید کشاورزی شهرستان ری به دلیل کمبود آب خبر داده و گفته است که ” ۳۰ سال قبل ۷۰ هزار هکتار زمین کشاورزی در شهرستان ری زیر کشت می رفت اما امروز با احتساب کشت دوم ذرت در حدود ۳۷ هزار هکتار زمین در دشت ری زیر کشت می رود. ”

مسئولان کشاورزی استانها و شهرهای مختلف نیز در طی سالهای اخیر در خصوص کمبود آب در کشاورزی و تهدیدی که این مسئله برای توسعه و حتی بقا و حیات کشاورزی دارد صحبت های مشابهی کرده اند.

در سال جاری در برخی شهرهای کشور وضعت بحرانی تر از هشدارها بوده و مسئله کم آبی حتی به تعطیلی کشت و زرع نیز انجامیده است. به طور مثال در اصفهان به دنبال کمبود آب، کشت پاییزه تعطیل شده است.

«رحیم میدانی» معاون وزیر نیرو در امور آب و آبفا در آغاز پاییز در این خصوص اظهار داشت: ” در استان اصفهان به سختی توانستیم آب را مدیریت کنیم و در پایان شهریور ماه ۱۹۰ میلیون مترمکعب حفظ کردیم تا آب مورد نیاز شرب و صنایع این استان در پاییز تأمین شود اما امکان تأمین آب کشت پاییزه اصفهان را نداریم و آبی برای کشت پاییزه اصفهان تأمین نخواهد شد.”

پیرو همین مسئله اوایل آبان ماه، کشاورزان شرق اصفهان به ویژه شهر ورزنه که تنها راه امرار معاش خود را از طریق کشاورزی می‌بینند در اعتراض به بیکاری چند ماهه و عدم اختصاص حق‌آبه به نشانه اعتراض تراکتورهای خود را در ورودی شهر مستقر کرده و مهلتی چند روزه به مسئولان امر دادند تا مشکلات تخصیص آب را حل کنند.

این قبیل اتفاقات، در سالهای اخیر هر از چند گاهی در نقاط مختلف کشور بروز می کند و اعتراض کشاورزان از کاهش تخصیص آب به آنها، موجب بروز تجمع ها و حتی گاهاً تخریب لوله های آبی می شود که به زعم کشاورزان، حق آبه آنها را با این لوله ها به نقاط دیگر انتقال می دهند. سال گذشته نیز شاهد بروز اتفاقاتی مشابه در استانهای اصفهان و چهارمحال و بختیاری بودیم.

کمبود آب در کشاورزی، واقعیتی است که به نظر می رسد با وجود اینکه کشاورزی کشور سالهاست با این مشکل روبه رو است و سال به سال تأثیرات کمبود آب در کشاورزی بیشتر خود را نشان می دهد، مسئولان امر عزمی جدی برای حل این مشکل ندارند.

با نگاهی به اظهارات مسئولان امر در وزارتخانه های جهاد کشاورزی و نیرو می بینیم که هر کدام دیگری را در بروز این مشکل و حتی اعمال راهکارها مسئول می داند و تعاملی نیز بین این دو ارگان برای رفع مشکلات کشاورزی در دوران خشکسالی و کمبود منابع آبی کشور وجود ندارد.

«حمید چیت چیان» وزیر نیرو با اشاره به سهم ۹۲ درصدی مصرف آب در بخش کشاورزی معتقد است که “وزارت جهاد کشاورزی باید با اعمال راهکارهایی برای افزایش بهره وری، میزان مصرف آب در هر کیلوگرم محصول را کاهش داده و اقدام به پیاده سازی برنامه های اجرایی در زمینه اصلاح نظام کشت در بخش های مختلف کشور با توجه به میزان آب در دسترس کند.”

عباس کشاورز معاون وزیر جهاد کشاورزی نیز با انتقاد از وزارت نیرو بابت عدم مدیریت تحویل آب به بخش کشاورزی معقتد است که “خواسته به حق وزارت جهاد کشاورزی و کشاورزان دریافت مدیریت شده آب توسط وزارت نیرو است و این وزارتخانه باید تخصیص آب به بخش کشاورزی را مدیریت کند.”

این پاسکاری مسئولیت ها در مدیریت کمبود آب در بخش کشاورزی در حالی است که روز به روز بر مشکلات کشاورزان در دسترسی مطلوب به آب افزوده می شود و به نظر می رسد باید به مسئولان وزارتخانه های جهاد کشاورزی و نیرو یادآوری شود که “وقت پاسکاری مسئولیت ها نیست؛ تدبیر کنید.”

پایان/