به  گزارش اگری پرس کارشناسان عقیده دارند مناطق آزاد تجاری کشور به علت ضعف زیر ساخت ها و عدم نظارت کافی تبدیل به یکی از مبادی واردات رسمی کالاهای قاچاق شده است.قانون ایجاد مناطق آزاد تجاری در کشور در سال ۱۳۷۲به تصویب رسیده و تا به امروز با ۷ منطقه ارس، ماکو، انزلی، قشم، کیش، چابهار و اروند به فعالیت خود ادامه داده است، البته چندی است زمزمه تصویب طرح افزایش ۷ منطقه آزاد تجاری دیگر به گوش می رسد. این طرح  پیش از این دوبار در مجلس رد شد و این بار برای بار سوم پایش به مجلس دهم باز شده است . طرحی که موافقان و مخالفان بسیاری دارد.

 موافقان و مخالفان چه می گویند؟  

طرح  افزایش مناطق آزاد تجاری و ویژه اقتصادی در۲۶ خرداد ۱۳۹۵ در هیأت دولت تصویب شد و با قید دو فوریت به مجلس رفت و پس از ورود به مجلس دوباره به دولت بازگشت. علت بازگشت هم این بود که لایحه اولیه خواستار افزایش ۱۹ منطقه تحت عنوان ۷منطقه آزاد تجاری جدید و ۱۲ منطقه ویژه اقتصادی بود  ولی وکلای ملت نظرشان  این است  که این مناطق تا ۴۰ منطقه افزایش یابد.  سید تقی کبیری عضو کمیسیون اقتصادی مجلس در ۳ شهریور ۱۳۹۵ در این باره گفت:« لایحه  های دولت به همراه درخواست افزایش حداقل ۴۰منطقه ویژه تجاری، به دولت باز فرستاده شد. نمایندگان مجلس این تعداد منطقه ویژه را به عنوان الحاقیه به لایحه دولت افزوده‌اند، بنابراین لایحه اولیه بار دیگر به دولت بازگشت تا تصمیم نهایی در این مورد اتخاذ شود.»

اما سوالی که مطرح می شود این است که افزایش مناطق آزاد چه تاثیری برتوسعه اقتصاد غیرنفتی کشور به ویژه در بخش کشاورزی دارد؟

قاچاق محصولات کشاورزی از مبادی قانونی کشور

عباس پاپی زاده عضو کمیسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی در این رابطه در گفت و گو با خبرنگار اگری پرس با اشاره به ضعف عملکردی کارنامه  مناطق آزاد تجاری می گوید: «ایجاد فرصت رقابت برای تولید کنندگان داخلی از اهداف شکل گیری مناطق آزاد است تا تولیدکنندگان بتوانند با استفاده از یک سری معافیت های مالیاتی در آن مناطق کسب وکار راه بیندازند و از طریق  ارزش افزوده ایی که  بر روی مواد اولیه ایجاد می شود ،این محصولات صادر شده و از محل صادرات ، ارز وارد  کشورشود؛ ولی با بررسی های انجام شده به این واقعیت رسیدیم که مناطق آزاد به  صورت واقعی تبدیل به محل های قانونی  ورود سهل و آسان کالاهای لوکس خارجی شده اند. »

این نماینده مخالف طرح افزایش مناطق آزاد تجاری با عنوان این مطلب که این مناطق ،عامل واردات بی رویه محصولات کشاورزی خارجی هستند اظهار می دارد: علی رغم اینکه قوانین محکمی برای جلوگیری از واردات بی رویه وضع شده است ، شاهد این هستیم که بازار از میوه های لوکس خارجی پر می شود. چرا باید اینگونه باشد؟ قاچاق میوه های لوکس از چه طریقی انجام می شود؟ شرایط واردات محصولات کشاورزی  به گونه ایی است که شرایط خاصی مانند کانتینر های مجهز و سردخانه را می طلبد  و این که بگوییم  این محصولات از معابر غیر رسمی کشور مانند معابر کوهستانی  وارد شده اند، امکان ندارد.

افزایش صادرات  در مناطق آزاد ؛ از حرف تا عمل

عبدالله حاتمیان نماینده موافق طرح افزایش مناطق آزاد تجاری و عضو کمیسیون کشاورزی مجلس در این باره نظر دیگری دارد. وی اعتقاد دارد شاه کلید اقتصاد مقاومتی در بازار فروش محصولات است و در این رابطه می گوید: «مناطق آزاد می توانند در افزایش صادرات موثر باشند و می توانیم از این فرصت برای افزایش فرآوری محصولات کشاورزی استفاده کرده و  جلوی خام فروشی را بگیریم.»

اما کارشناسان و تحلیلگران اقتصادی معتقدند مناطق آزاد تجاری طی دو دهه فعالیت خود با تبدیل شدن به معبرآسان ورود کالاهای ممنوعه و قاچاق باعث رکود تولید داخلی شده و به بیانی دیگر، عملا وجود این مناطق به زیان اقتصاد کشور تمام شده است.

عبدالمجید شیخی تحلیلگر اقتصادی وعضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی در گفتگو با خبرنگار اگری پرس با اشاره به سهم بسیار ناچیز صادرات در عملکرد مناطق آزاد می گوید: «در آمار ارائه شده تنها حدود ۲ درصد صادرات ما از طریق مناطق آزاد انجام می شود و این۲درصد هم تولید خود مناطق آزاد نیست و فقط این تولیدات از این معبر صادر می شوند. پس چه مناطق آزاد باشند چه نباشند ، این صادرات می تواند با ارائه تسهیلاتی از طریق دیگر انجام شود واین مساله اصلا ربطی به وجود مناطق آزاد ندارد.»

وی در ادامه این مطلب می افزاید: «بخش اعظم  صادرات ما در حال حاضر به سمت عراق است؛ پس ما می توانیم از جاده آسفالته صادرات را انجام دهیم و این چه ربطی دارد به منطقه آزاد تجاری اروند و یا مناطق دیگر؟ کشورما دارد از رکود، بیکاری و تورم رنج می برد؛ چه دلیلی دارد میلیارد ها تومان خرج مناطق آزاد کنیم در حالیکه کشور ما تشنه ایجاد اشتغال است؟»

 

مناطق آزاد عرصه تاخت و تاز چتربازان کالا

این اقتصاددان در نقد کارکرد فعلی مناطق آزاد خطاب به متولیان این امر تصریح می کند: «شما که منابع ملی را بابت ایجاد و توسعه مناطق آزاد تجاری هزینه کرده اید در رقابت با بنادر آزاد خلیج فارس چه کردید؟ هیچ مزیتی برای کشور ایجاد نکردید . در واقع مناطق آزاد نان خور بنادر شیخ نشین های خلیج فارس شدند. در حقیقت کالا از این بنادر وارد مناطق آزاد ما می شود و به این ترتیب  مناطق آزاد واسطه دست دوم بگیر مناطق آزاد شیخ نشین های عربی شده اند ! هزینه ورود کالا به صورت چمدانی یا به اصطلاح از طریق چترباز ها از طریق مناطق آزاد به شدت پایین است؛ این چترباز ها از حواشی مناطق آزاد این نوع کالاها را بار می کنند و به بازار داخلی عرضه می کنند و مصیبت قاچاق را دو صد چندان می کنند.»

شیخی در ادامه این مطلب ضمن تاکید بر اهداف ایجاد مناطق آزاد عنوان می کند: «مناطق آزاد استعدادی پیدا نکرده اند تا برندی تولید کنند! منظور از مناطق آزاد این بود که صنایعی اینجا مستقر شوند و برند تولید کنند و عوارض و تعرفه های گمرکی و معافیت های مالی داشته باشند,نه اینکه در دروازه ها را به اسم اینکه اینجا منطقه آزاد است، باز کنند.  این خلاف  فلسفه تئوری ایحاد منطقه آزاد تجاری است.»

توسعه مناطق روستایی به جای مناطق آزاد مورد توجه قرار گیرد

شیخی تحلیلگر اقتصادی و استاد دانشگاه در پاسخ به سوال خبرنگار اگری پرس درباره تاثیر افزایش مناطق آزاد بر توسعه اقتصاد کشاورزی می گوید: «اگر این پول را به جای اینکه خرج تاسیس مناطق آزاد کنیم خرج تاسیس خوشه های صنعتی و توسعه مناطق روستایی کنیم، می توانیم قطب های تولیدی در مناطق بکر، دست نخورده و روستایی با محوریت روستا تاسیس کنیم  و از این طریق با راه اندازی زنجیره صنایع ، مشکل  اشتغال، تولید  و جایگزینی واردات  را  حل کنیم.»

این اقتصاددان خواستار تجدید نظر دولت بر روی مناطق آزاد فعلی شده و با ارائه طرحی برای توسعه صادرات محصولات کشاورزی پیشنهاد می کند: «اگر به زبانی ساده بودجه دولت را به دو بخش تقسیم کنیم؛ می توانیم بگوییم یک قسمت از هزینه های دولت صرف رفع مشکل ازدحام و عوارضش  می شود  و بخشی دیگر صرف ایجاد زیر ساخت ها و ترمیم فعالیت های نیمه تمام. بر اساس این دسته بندی اگر قطب های تولیدی را در الگویی با محوریت روستا و کشاورزی ایجاد کنیم، می توانیم مشکل “پدیده ازدحام جمعیت” را حل کنیم؛ با اجرای این طرح ، هدفی که در ماده ۱۷۲ برنامه پنجم توسعه تحت عنوان “رفع سکونتگاه های غیر رسمی” پیش بینی شده بود( وهرگز نتوانستند آن  را اجرا کنند) مرتفع خواهد شد.»

شیخی  در توضیح این مطلب یاد آور می شود:« تمرکز گرایی و تمرکز جمعیتی بحران فعلی دنیا است و نسل بشر را تهدید می کند. تمرکز گرایی انسان را از حالت تعادل خارج می کند ؛ امنیت غذایی و امنیت آب را به هم زده است. چرا ماباید هر سال اعلام کنیم آب تهران کم شده است و خشکسالی اصفهان را تهدید می کند؟ این عدم تعادل در منابع به خاطر ازدحام مفرط جمعیت در مناطق شهری است.»

روستاها را دریابید!

با نظری بر سخنان مسئولین دولت از جمله معاون توسعه روستایی و مناطق محروم ریاست جمهوری که  در ۳ شهریور۹۴ اعلام می کند “نزدیک به ۳۳ هزار روستا و آبادی کشور تخلیه شده است” ضرورت توجه به پیام اقتصاد مقاومتی رهبر معظم انقلاب  که فرمودند: “قوای سه گانه موظف هستند با برنامه ریزی و زمان بندی مشخص زمینه و فرصت مناسب برای حضور مردم و فعالان اقتصادی فراهم کنند” بیش از پیش رخ می نماید.